अस्टिन, टेक्सास — तिहारका अवसरमा अस्टिनका सामुदायिक हलमा मादल र गितारको तालमा देउसी-भैलो घन्कियो। सयपत्रीका माला र दियोले सजिएका हलमा बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म नाचगानमा रमाए।
तिहार किन मनाइन्छ?
तिहार उज्यालोको पर्व हो — अन्धकारमाथि प्रकाशको र नराम्रोमाथि राम्रोको जितको प्रतीक। यसका हरेक दिनको आफ्नै महत्त्व छ:
काग तिहार — सन्देशवाहक कागलाई पूजा गरी शुभ सन्देशको कामना गरिन्छ।
कुकुर तिहार — वफादार कुकुरलाई पूजा गरी माया र सम्मान दिइन्छ।
गाई तिहार र लक्ष्मी पूजा — गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानेर पूजा गरिन्छ। साँझ घरमा सुख, समृद्धि र शान्तिको कामना गर्दै लक्ष्मीपूजा गरिन्छ।
गोरु तिहार र गोवर्धन पूजा — किसानको साथी गोरुको पूजा गरिन्छ।
भाइटीका — दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सप्तरंगी टीका र माला लगाएर दीर्घायु र रक्षाको कामना गर्छन्। यो दाजुभाइ-दिदीबहिनीबीचको माया बलियो बनाउने दिन हो।
संस्थाहरूको आयोजनामा भव्य तिहार
ग्रेटर अस्टिन नेपाली सोसाइटीले सोसाइटीको हलमा देउसी कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो।
ग्रेटर अस्टिन नेपाली चेम्बर अफ कमर्सले भने चार फरक-फरक ठाउँमा भैलो गरेको थियो:
१. हार्कर हाइट्स
२. ग्रीनल्याण्ड भिलेज
३. इस्ट भिलेज
४. विलो ट्रेस
चेम्बरका महासचिव उद्धव खनालका अनुसार, “तिहारमा हामीले ४ फरक-फरक ठाउँमा भैलो आयोजना गर्‍यौं। सबै ठाउँमा स्थानीय समुदाय र कमिटीका सदस्यहरूको बाक्लो उपस्थिति थियो। के पुरुष, के महिला, के बालबालिका — सबैको सहभागिता निकै राम्रो थियो।”
किरात राई सोसाइटी अफ अमेरिका, टेक्सास च्याप्टरले पनि तिहारका अवसरमा देउसी-भैलो आयोजना गरेको थियो। अस्टिनको नेपाली रेस्टुरेन्ट निम्तो किचेन एन्ड बारमा समेत नेपाली समुदाय भेला भएको थियो।
घर-घरमा तिहार
देउसी-भैलो खेल्न आउने समूहलाई सेलरोटीलगायत तिहारका परिकारले सत्कार गर्ने र देउसे-भैलेले घरपरिवारलाई आशीष दिने चलन छ। अस्टिनमा पनि देउसी-भैलो खेल्दै, सेलरोटी र प्रसाद बाँड्दै तिहार मनाउँदा नेपालकै घरआँगनको झल्को आएको सहभागीहरूले बताए।
लक्ष्मीपूजाको साँझ अस्टिनका नेपाली परिवारले ढोकामा सयपत्रीका माला टाँगे, घरअगाडि रङ्गोली बनाए र दियो बाले। भाइटीकाका दिन दिदीबहिनी र दाजुभाइ टीका र माला लगाउन एकै ठाउँमा भेला भएका थिए। बालबालिका पनि ठूलासँगै देउसी-भैलोमा सहभागी हुँदा तिहारको यो चलन अस्टिनमै हुर्किरहेको पुस्तासम्म पुगेको छ।
देउसी किन खेलिन्छ?
देउसी-भैलो परम्परा मात्र होइन, भेटघाट पनि हो। यसको पछाडि धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक तीनवटै कारण छन्।
१. धार्मिक कारण — बलि राजाको कथा
किंवदन्ती अनुसार भगवान विष्णुले वामन अवतार लिएर दानवीर बलि राजासँग तीन पाइला जमिन माग्नुभयो। बलि राजाले दान दिएपछि उहाँ पाताल जानुभयो। तर बलि राजाले वर्षमा एक पटक आफ्नो प्रजालाई भेट्न आउने वरदान पाए। उनलाई सम्झेर, उनको स्वागतमा घर-घरमा गएर गीत गाउँदै आशीर्वाद दिने चलन नै देउसी हो। “देउसी रे” भन्नुको अर्थ “देऊ, आशीष देऊ” हो। देउसी विशेष गरी लक्ष्मी पूजाको राति खेलिन्छ — घरमा लक्ष्मी भित्रियोस्, सुख-समृद्धि आओस् भनेर।
२. आशीर्वाद दिन र लिन
देउसेहरूले घरमा गएर घरपरिवारलाई आशीष दिन्छन् — घरमा सुख, शान्ति, समृद्धि आओस्, रोग-व्याधि टरोस्, परिवारमा माया बढोस्। बदलामा घरधनीले दक्षिणा, सेलरोटी, फलफूल र मिठाई दिन्छन्। यो लेनदेन होइन, माया साट्ने परम्परा हो।
३. समाज जोड्न र संस्कृति जोगाउन
देउसीले छिमेकीलाई भेटाउँछ, टाढा भएकालाई नजिक ल्याउँछ र समाजमा सद्भाव बढाउँछ। अस्टिन जस्तो परदेशमा यो झन् महत्त्वपूर्ण छ — बच्चाहरूले मादल बजाउन सिक्छन्, गीत सिक्छन् र आफ्नो जरा चिन्छन्।
४. रमाइलो र सहयोग
परम्परागत रूपमा देउसीबाट उठेको रकम सामुदायिक काम, मन्दिर, विद्यालय र गरिब-गुरुबालाई सहयोग गर्न प्रयोग गरिँदै आएको छ।
त्यसैले देउसी केवल गीत होइन — आशीर्वाद, भेटघाट र संस्कृति जोगाउने पर्व हो। यही कारण तिहारमा देउसी-भैलो बिना तिहार अधुरो मानिन्छ।