काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन सुरु भएसँगै अबको नेतृत्वमा को–को रहने भन्ने बहस तीव्र बनेको छ। सभापतिमा गगनकुमार थापाको नेतृत्व लगभग निश्चितजस्तै देखिएको अवस्थामा महामन्त्रीका लागि भने आकांक्षीहरूको संख्या बढ्दै गएको छ। यही प्रतिस्पर्धाबीच सहमहामन्त्री उदयशमशेर राणाको नाम महामन्त्रीका लागि बलियो दाबेदारका रूपमा अगाडि आएको छ। पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रम, पार्टीभित्र उनको बढ्दो भूमिका र नयाँ नेतृत्वसँगको सहकार्यले राणाको दाबेदारीलाई अर्थपूर्ण बनाएको छ।

राणा कांग्रेसभित्र केवल युवा पुस्ताका नेताका रूपमा मात्र परिचित छैनन्, पार्टी संगठन, सरकार सञ्चालन र नीतिगत बहसको अनुभवसमेत भएका नेता हुन्। नेपाल तरुण दलको नेतृत्व गरिसकेका उनले अर्थ राज्यमन्त्रीका रूपमा राज्य सञ्चालनको अनुभव लिइसकेका छन्। अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित कर्नेल विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर अध्ययन पूरा गरेका राणाको राजनीतिक पहिचानमा युवा पुस्ताको प्रतिनिधित्वसँगै नीति र अर्थतन्त्रका विषयमा चासो राख्ने नेताको छवि पनि जोडिएको छ।

उनको महामन्त्रीको दाबेदारी बलियो देखिनुको महत्वपूर्ण आधार पछिल्लो समय कांग्रेसभित्र विकसित भएको नयाँ राजनीतिक समीकरण हो। विशेष महाधिवेशनमार्फत कांग्रेसमा नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रिया अघि बढ्दा राणा त्यस प्रक्रियामा सक्रिय रूपमा सहभागी भएका थिए। विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापा सभापति र विश्वप्रकाश शर्मा उपसभापतिमा निर्वाचित हुँदा राणा खसआर्यतर्फको सहमहामन्त्री बने। नयाँ नेतृत्व निर्माणको त्यही प्रक्रियाले अहिले १५औँ महाधिवेशनमा राणाका लागि थप राजनीतिक आधार तयार गरेको देखिन्छ।

विशेष महाधिवेशनमा राणाको सहभागिता आफैंमा महत्वपूर्ण राजनीतिक सन्देश थियो। तत्कालीन पार्टी संरचनाभित्र फरक धारमा रहेका नेताहरूबीच संवाद र सहकार्यको आवश्यकता देखिएको अवस्थामा राणा नयाँ नेतृत्वको प्रक्रियामा जोडिएका थिए। विशेष महाधिवेशनबाट बनेको कार्यसमितिमा उनलाई सहमहामन्त्रीको जिम्मेवारी दिइनुले पनि नयाँ नेतृत्वले उनलाई संगठनभित्रको महत्वपूर्ण भूमिकामा राखेको देखिन्छ।

त्यसपछि राणा र गगन थापाबीचको राजनीतिक सहकार्य अझ स्पष्ट हुँदै आएको छ। राणाले सार्वजनिक रूपमा गगन थापाको नेतृत्वलाई बलियो रूपमा समर्थन गर्दै आएका छन्। केही साताअघि उनले १५औँ महाधिवेशनबाट गगन थापा सभापति बन्ने निश्चित रहेको बताएका थिए। कांग्रेसलाई नयाँ चुनौती सामना गर्नसक्ने पार्टीका रूपमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने र नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा ल्याउनुपर्ने उनको धारणा पनि सार्वजनिक हुँदै आएको छ।

यही राजनीतिक पृष्ठभूमिले महामन्त्रीका रूपमा राणाको सम्भावनालाई थप चासोको विषय बनाएको हो। सभापति थापाले नेतृत्व सम्हाल्ने अवस्थामा उनलाई सहयोग गर्ने महामन्त्रीको चयन पनि नयाँ कांग्रेसको संगठनात्मक संरचना निर्माणका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ। थापासँग राजनीतिक रूपमा नजिक रहेर काम गर्दै आएका राणाले महामन्त्रीको जिम्मेवारी पाएमा नेतृत्वको राजनीतिक दृष्टिकोणलाई संगठनको तहसम्म पुर्‍याउने भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने कांग्रेसभित्रको एउटा धारणा छ।

तर राणाले महामन्त्री पदका लागि औपचारिक रूपमा उम्मेदवारी घोषणा गरिसकेका छैनन्। नेतृत्व तहमा विभिन्न चरणमा संवाद चलिरहेकाले उनले आफ्नो राजनीतिक विकल्प खुला राखेका छन्। कांग्रेसभित्र पदाधिकारीको उम्मेदवारीमा अन्तिम समयसम्म सहमति र समीकरण बन्न सक्ने भएकाले राणाले पनि तत्कालै औपचारिक घोषणा गर्नुभन्दा राजनीतिक संवादलाई प्राथमिकता दिएको बुझाइ छ। १५औँ महाधिवेशनमा अन्य पदाधिकारीका आकांक्षीहरू पनि सक्रिय भइरहेकाले महामन्त्रीमा अन्तिम समीकरण कस्तो बन्छ भन्ने विषय अझै खुला छ।

राणाको दाबेदारीको अर्को आधार उनको पुस्तागत प्रतिनिधित्व हो। कांग्रेसमा लामो समयदेखि नेतृत्वमा रहेका पुस्ता र नयाँ पुस्ताबीच सन्तुलन खोज्ने बहस चलिरहेको छ। विशेष महाधिवेशनपछि कांग्रेसको नेतृत्व संरचनामा पुस्तान्तरणको सन्देश बलियो बनेको छ। यस्तो अवस्थामा युवासँग संवाद गर्न सक्ने, पुरानो पुस्तासँग पनि राजनीतिक सम्बन्ध कायम राख्न सक्ने नेताका रूपमा राणाको भूमिकालाई हेरिएको छ।

राणाले आफूलाई केवल पुस्तान्तरणको प्रतिनिधिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका छैनन्। पार्टीभित्रको वैचारिक स्पष्टता, संगठनको पुनर्संरचना र कांग्रेसलाई बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिअनुकूल बनाउने विषयमा उनले निरन्तर धारणा राख्दै आएका छन्। उनले कांग्रेसलाई परम्परागत राजनीतिक शैलीबाट मात्रै अघि बढाउन नसकिने र नयाँ चुनौतीअनुसार पार्टीको संगठन तथा कार्यशैलीमा परिवर्तन आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन्।

उनको राजनीतिक यात्रामा तरुण दलको नेतृत्वदेखि संसद् र सरकारसम्मको अनुभव जोडिएको छ। युवा संगठनको नेतृत्वले उनलाई पार्टीको तल्लो तहका कार्यकर्तासँग जोड्ने अवसर दिएको थियो भने अर्थ राज्यमन्त्रीका रूपमा सरकार सञ्चालनको अनुभव हासिल गरेका छन्। त्यसपछि पार्टीको केन्द्रीय तहमा सहमहामन्त्रीको जिम्मेवारीले संगठन सञ्चालनको थप अनुभव दिएको छ। यी तीन तहका अनुभवलाई महामन्त्रीको जिम्मेवारीका लागि उनको राजनीतिक आधारका रूपमा हेरिएको छ।

महामन्त्री पद आफैंमा कांग्रेसको संगठनात्मक सञ्चालनमा महत्वपूर्ण पद हो। सभापतिको राजनीतिक नेतृत्वलाई संगठनको तहसम्म पुर्‍याउने, पार्टीका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, कार्यकर्तासँग समन्वय गर्ने तथा समसामयिक राजनीतिक विषयमा पार्टीको धारणा निर्माणमा भूमिका खेल्ने जिम्मेवारी महामन्त्रीमा रहन्छ। त्यसैले नयाँ नेतृत्वको कांग्रेसमा महामन्त्रीका रूपमा कस्तो राजनीतिक पृष्ठभूमि भएको नेता आउँछ भन्ने विषयलाई महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले पनि महत्वका साथ हेर्ने अवस्था छ।

यसपटक महामन्त्रीका लागि वर्तमान महामन्त्रीद्वय प्रदीप पौडेल र गुरुराज घिमिरेसहित उदयशमशेर राणा, नैनसिंह महरलगायतका नेताहरूको नाम चर्चामा छ। दुई महामन्त्री पदका लागि आकांक्षी धेरै भएकाले प्रतिस्पर्धा सहज भने छैन। तर सभापति थापासँगको राजनीतिक सहकार्य, विशेष महाधिवेशनमा खेलेको भूमिका, सहमहामन्त्रीको वर्तमान जिम्मेवारी, संगठन र सरकार सञ्चालनको अनुभव तथा युवा पुस्तासँगको सम्बन्धका कारण राणाको दाबेदारीलाई कांग्रेसभित्र अलग ढंगले हेरिएको छ।

विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापाको नेतृत्वमा बनेको कांग्रेसले अब १५औँ महाधिवेशनमार्फत आफ्नो संगठनात्मक संरचनालाई थप संस्थागत गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा सभापतिसँग राजनीतिक रूपमा सहकार्य गर्न सक्ने र संगठनमा पनि आफ्नो आधार विस्तार गर्नसक्ने नेताको खोजी स्वाभाविक बनेको छ। यही सन्दर्भमा राणाको नाम महामन्त्रीका लागि चर्चामा आउनु केवल व्यक्तिगत आकांक्षाको विषय नभई कांग्रेसभित्र निर्माण भइरहेको नयाँ नेतृत्व संरचनासँग पनि जोडिएको देखिन्छ।

राणाले सार्वजनिक रूपमा भने गगन थापाको नेतृत्वमा कांग्रेसलाई नयाँ चुनौती सामना गर्नसक्ने पार्टी बनाउने विषयमा जोड दिँदै आएका छन्। महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा पनि उनले थापाको नेतृत्वलाई निरन्तरता दिनुपर्ने धारणा राखेका थिए। यसले सभापति र महामन्त्रीबीच राजनीतिक दृष्टिकोणमा समन्वय हुने सम्भावनाको चर्चा पनि बढाएको छ।