नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनसँगै पार्टीको भावी नेतृत्व, पुस्तान्तरण, आन्तरिक लोकतन्त्र, महिला तथा युवाको भूमिका, संगठन सुदृढीकरण र पार्टी रूपान्तरणका विषयमा बहस भइरहेको छ। यही परिवेशमा सृजना अधिकारी नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य पदमा उम्मेदवारी दिँदैछिन्।
लामो समयदेखि सामाजिक तथा महिला नेतृत्व, शान्ति, समावेशिता र राजनीतिक–सामाजिक गतिविधिमा सक्रिय अधिकारीले आफ्नो उम्मेदवारीलाई केवल पद प्राप्त गर्ने प्रतिस्पर्धाका रूपमा नभई संगठन सुदृढीकरण, कार्यकर्ताको सम्मान, महिला र युवाको निर्णायक सहभागिता तथा पारदर्शी र जवाफदेही कांग्रेस निर्माणको अभियानका रूपमा प्रस्तुत गरेकी छन्। प्रस्तुत छ सृजना अधिकारीसँग गरिएको विशेष संवाद:

तपाईं नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्यमा किन उम्मेदवारी दिँदै हुनुहुन्छ?

मेरो लागि यो निर्वाचन केवल एउटा पद प्राप्त गर्ने विषय होइन। यो जिम्मेवारी लिने विषय हो। नेपाली कांग्रेसले नेपालको लोकतान्त्रिक इतिहासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण योगदान गरेको छ। हामीले त्यो इतिहासप्रति गर्व गर्नुपर्छ। तर इतिहासको गौरव मात्र भविष्य निर्माणका लागि पर्याप्त हुँदैन।
समाज बदलिएको छ। नयाँ पुस्ताको सोच र अपेक्षा बदलिएको छ। महिलाहरू अर्थपूर्ण र निर्णायक नेतृत्व खोजिरहेका छन्। प्रविधिले राजनीतिक संवादको स्वरूप परिवर्तन गरेको छ। नागरिकले राजनीतिक दल र नेतृत्वबाट पहिलेभन्दा बढी पारदर्शिता, जवाफदेहिता र परिणाम खोजिरहेका छन्।
त्यसैले कांग्रेस पनि समयअनुसार रूपान्तरण हुनुपर्छ। म आफ्नो अनुभव, ऊर्जा र प्रतिबद्धतालाई अझ संगठित, समावेशी, पारदर्शी, जवाफदेही र जनतासँग जोडिएको नेपाली कांग्रेस निर्माणमा योगदान गर्न चाहन्छु।

अहिले नेपाली कांग्रेसको मुख्य चुनौती के देख्नुहुन्छ ?

मेरो विचारमा एउटा महत्वपूर्ण चुनौती भनेको कांग्रेसको ऐतिहासिक लोकतान्त्रिक मूल्य र नयाँ पुस्ताको आकांक्षाबीच बलियो सम्बन्ध निर्माण गर्नु हो।
कांग्रेससँग देशभर अत्यन्त ठूलो र समर्पित कार्यकर्ता पंक्ति छ। धेरै साथीहरूले व्यक्तिगत लाभको अपेक्षा नगरी दशकौँदेखि संगठनका लागि योगदान दिनुभएको छ। अर्कोतर्फ, नयाँ पुस्ता राजनीतिमा फरक शैली खोजिरहेको छ। उनीहरू प्रश्न गर्छन्, पारदर्शिता खोज्छन् र क्षमता तथा योगदानका आधारमा अवसर चाहन्छन्। यी दुई पुस्तालाई प्रतिस्पर्धी बनाउनु हुँदैन। पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, प्रविधि र नवीन सोचलाई जोड्न सक्यौँ भने कांग्रेस अझ बलियो हुन्छ।

नेपाली कांग्रेसभित्र गुटगत राजनीति लामो समयदेखि चर्चाको विषय छ। यसलाई तपाईं कसरी हेर्नुहुन्छ ?

लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र विचार र नेतृत्वको प्रतिस्पर्धा हुनु स्वाभाविक हो। फरक विचार हुनु पनि लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष हो। तर आन्तरिक प्रतिस्पर्धाले पार्टीलाई स्थायी रूपमा विभाजित गर्नु हुँदैन।  निर्वाचन सकिएपछि हामी सबै एउटै नेपाली कांग्रेसका सदस्य हौँ भन्ने भावना बलियो हुनुपर्छ।
मेरो मान्यता स्पष्ट छ— “गुटभन्दा माथि कांग्रेस, व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि लोकतान्त्रिक मूल्य।” हामीलाई संवाद, संस्थागत निर्णय र फरक विचारप्रतिको सम्मानमा आधारित राजनीतिक संस्कार चाहिन्छ। कुनै कार्यकर्ताले अवसर प्राप्त गर्न निश्चित गुट वा व्यक्तिको नजिक हुनैपर्ने अवस्था हुनु हुँदैन।

तपाईंले कार्यकर्ताको सम्मानलाई आफ्नो एजेन्डामा विशेष प्राथमिकता दिनुभएको छ। किन ?

किनकि कार्यकर्ता नै नेपाली कांग्रेसको वास्तविक जग हुन्। केन्द्रमा बसेका नेताले मात्र पार्टी निर्माण हुँदैन। वडामा संगठन बनाउने कोही हुन्छ। गाउँमा कांग्रेसको झण्डा बोकेर हिँड्ने कोही हुन्छ। पालिका र जिल्लामा कठिन परिस्थितिमा पनि संगठन जोगाइराख्ने साथीहरू हुन्छन्। पार्टी कठिन अवस्थामा हुँदा पनि निरन्तर उभिने कार्यकर्ताकै कारण संगठन जीवित रहन्छ। त्यसैले अवसर वितरण गर्दा पहुँच होइन—योग्यता, योगदान, निरन्तरता, इमानदारी र प्रतिबद्धताको मूल्यांकन हुनुपर्छ। केन्द्रीय नेतृत्वले कार्यकर्तालाई निर्वाचन र महाधिवेशनका बेला मात्र सम्झिने होइन, नियमित रूपमा उनीहरूको आवाज सुन्नुपर्छ।

महिलाको राजनीतिक प्रतिनिधित्व बढेको छ। त्यसपछि पनि तपाईं महिला नेतृत्वलाई किन यति जोड दिनुहुन्छ ?

किनभने प्रतिनिधित्व र निर्णायक नेतृत्व एउटै कुरा होइनन्। महिलालाई राजनीतिक संरचनामा ल्याउने दिशामा हामीले महत्वपूर्ण प्रगति गरेका छौँ। अब अर्को चरणमा महिलालाई वास्तविक निर्णय हुने ठाउँमा पुर्‍याउनुपर्छ। महिलालाई संख्या पुर्‍याउनका लागि मात्र समावेश गर्ने होइन।
पार्टीको नीति निर्माण, संगठनात्मक रणनीति र महत्वपूर्ण राजनीतिक निर्णय प्रक्रियामा महिलाको प्रभावकारी भूमिका हुनुपर्छ। मेरो चाहना स्पष्ट छ—
“महिलालाई सहभागिताबाट प्रभावतर्फ र प्रतिनिधित्वबाट निर्णायक नेतृत्वतर्फ लैजानुपर्छ।” यो महिलाको मात्र मुद्दा पनि होइन। महिला वा पुरुष जोसुकै होस्—क्षमता भएको व्यक्तिलाई नेतृत्व गर्ने अवसर दिँदा संस्था नै बलियो हुन्छ।

तपाईंका गतिविधिमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महिला, शान्ति र स्थायित्वका विषयमा बोल्नेदेखि गाउँ–समुदायमा प्रत्यक्ष राजनीतिक तथा सामाजिक सहभागितासम्म देखिन्छ। यी अनुभवले तपाईंलाई के सिकाए ?

मलाई नेतृत्वका दुईवटा महत्वपूर्ण पक्ष हुन्छन् भन्ने सिकाएको छ। पहिलो हो—सिक्ने । नीति, संस्था, अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र नयाँ विचार बुझ्नुपर्छ।
दोस्रो हो—सुन्ने । जब गाउँ–समुदायमा पुगेर महिला, परिवार, कार्यकर्ता र सर्वसाधारणसँग प्रत्यक्ष संवाद गरिन्छ, तब नीति र राजनीतिक निर्णयको वास्तविक अर्थ बुझिन्छ। नीतिले नागरिकको जीवनमा परिवर्तन ल्याउन सकेन भने त्यो कागजमा मात्र सीमित हुन्छ। त्यसैले मेरो विश्वास छ— “नेतृत्व सम्मेलन र मञ्चमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन; नेतृत्व जनताको घरआँगनसम्म पुग्नुपर्छ।” म नीति र अनुभवलाई जनताको वास्तविक जीवनसँग जोड्ने राजनीति चाहन्छु।

आज धेरै युवा परम्परागत राजनीतिप्रति निराश देखिन्छन्। कांग्रेसले उनीहरूलाई कसरी जोड्न सक्छ ? 

सबैभन्दा पहिले हामीले युवालाई भाषण सुनाउनुभन्दा उनीहरूको कुरा सुन्नुपर्छ। युवाले रोजगारी, अवसर, सुशासन, जवाफदेहिता र आफ्नो भविष्यबारे प्रश्न गरिरहेका छन्। ती जायज प्रश्न हुन्। हाम्रो इतिहास महान् छ भनेर मात्र नयाँ पुस्ता पार्टीमा जोडिँदैन। उनीहरूलाई वर्तमान र भविष्यमा कांग्रेस किन आवश्यक छ भन्ने अनुभूति गराउनुपर्छ। त्यसका लागि संगठनभित्र वास्तविक जिम्मेवारी दिनुपर्छ। नेतृत्व विकासको अवसर दिनुपर्छ। विद्यार्थी, युवा, उद्यमी, पेशाकर्मी, प्रविधिमा काम गर्ने नयाँ पुस्ता र विभिन्न क्षेत्रमा क्षमता हासिल गरेका व्यक्तिलाई पार्टीसँग जोड्नुपर्छ। युवा भएकै कारण जिम्मेवारी पाउन वर्षौँ कुर्नुपर्ने संस्कार बदलिनुपर्छ। तर पुस्तान्तरणको अर्थ अनुभवी पुस्तालाई विस्थापित गर्नु होइन। अनुभवले नयाँ ऊर्जालाई रोक्ने होइन, मार्गदर्शन गर्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।

तपाईंले “पारदर्शी र जवाफदेही कांग्रेस” भन्नुभएको छ। यसको अर्थ के हो ?

हामीले सरकारसँग जुन पारदर्शिता र जवाफदेहिता माग्छौँ, त्यही मापदण्ड आफ्नो पार्टीभित्र पनि स्थापित गर्नुपर्छ। पार्टीका निर्णय, सदस्यता प्रणाली, जिम्मेवारी बाँडफाँट, आर्थिक व्यवस्थापन र अवसर वितरणलाई अझ पारदर्शी तथा व्यवस्थित बनाउनुपर्छ। नेतृत्व कार्यकर्ताका लागि पहुँचयोग्य हुनुपर्छ।
कार्यकर्ताले नेतृत्वसँग प्रश्न गर्न पाउनुपर्छ र नेतृत्व आफ्ना निर्णयको जवाफ दिन तयार हुनुपर्छ। “जवाफदेहिताको सुरुवात आफ्नै संगठनबाट हुनुपर्छ।”

विदेशमा रहेका नेपाली र नेपाली जनसम्पर्क समितिको भूमिकालाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

विदेशमा रहेका नेपालीसँग ज्ञान, सीप, व्यावसायिक अनुभव, प्रविधि, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल र नयाँ सोचको ठूलो भण्डार छ। उनीहरूलाई रेमिट्यान्स पठाउने समुदायका रूपमा मात्र हेर्नु हुँदैन। त्यसैगरी नेपाली कांग्रेसले विदेशस्थित आफ्ना संगठन र जनसम्पर्क समितिहरूलाई अधिवेशन वा कार्यक्रमका बेला मात्र सम्झिनु हुँदैन। उनीहरूको ज्ञान, सीप र अनुभवलाई पार्टीको नीति निर्माण र संगठनात्मक विकाससँग नियमित रूपमा जोड्ने संरचना आवश्यक छ। आधुनिक नेपाली कांग्रेसले देशभित्र र विश्वभर छरिएका नेपालीलाई एउटै लोकतान्त्रिक यात्रामा जोड्न सक्नुपर्छ।

केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुनुभयो भने तपाईंको भूमिका कस्तो हुनेछ?

म कार्यकर्ताको पहुँचमा रहने केन्द्रीय सदस्य बन्न चाहन्छु। निर्वाचन जितेपछि कार्यकर्ताबाट टाढिने होइन, जिम्मेवारी अझ बढ्नुपर्छ।
कार्यकर्तासँग नियमित संवाद गर्ने, संगठनका समस्या सुन्ने, स्थानीय तहका आवाज केन्द्रीय नेतृत्वसम्म पुर्‍याउने र आफूले लिएको जिम्मेवारीप्रति जवाफदेही हुने मेरो प्रतिबद्धता हो। “केन्द्रीय सदस्य प्रतिष्ठाको पद मात्र होइन—काम गर्ने जिम्मेवारी हो।”

अन्त्यमा, १५औँ महाधिवेशनका प्रतिनिधिहरूलाई तपाईं के भन्न चाहनुहुन्छ ?
म सम्पूर्ण महाधिवेशन प्रतिनिधिज्यूहरूलाई एउटा प्रश्नमा गम्भीर भएर सोच्न विनम्र आग्रह गर्छु— हामी अर्को पुस्तालाई कस्तो नेपाली कांग्रेस हस्तान्तरण गर्न चाहन्छौँ ? हामीलाई इतिहासको सम्मान गर्ने तर इतिहासमै अड्किएर नबस्ने कांग्रेस चाहिएको छ। अनुभवी नेतृत्वको सम्मान गर्ने र नयाँ नेतृत्वका लागि ढोका खोल्ने कांग्रेस चाहिएको छ। महिला उपस्थित मात्र होइन, निर्णयमा सहभागी हुने कांग्रेस चाहिएको छ। कार्यकर्ताले आफ्नो योगदानको सम्मान भएको महसुस गर्ने कांग्रेस चाहिएको छ। योग्यता, क्षमता, योगदान र इमानदारीका आधारमा अवसर प्राप्त हुने कांग्रेस चाहिएको छ।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण— जनतासँग निरन्तर जोडिएको नेपाली कांग्रेस चाहिएको छ । म इमानदारी, साहस र जवाफदेहिताका साथ त्यस्तो कांग्रेस निर्माणमा आफ्नो अनुभव, ऊर्जा र क्षमता समर्पित गर्न चाहन्छु । “म केवल पद मागिरहेकी छैन । म सेवा गर्ने अवसर मागिरहेकी छु।
योगदान गर्ने अवसर मागिरहेकी छु। र भविष्यको नेपाली कांग्रेस निर्माणमा सहभागी हुने अवसर मागिरहेकी छु।”