काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा युवा नेता शंकर तिवारीले महामन्त्री पदमा उम्मेदवारी घोषणा गरेसँगै पार्टीभित्र रूपान्तरण, पुस्तान्तरण र वैचारिक पुनर्जागरणको बहस थप पेचिलो बनेको छ।

आइतबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा तिवारीले नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्दै कांग्रेस विचारको रक्षा, त्यसको सिर्जनशील व्याख्या र पार्टी रूपान्तरणका लागि महामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका हुन्। उनले आफ्नो उम्मेदवारीलाई केवल पद प्राप्तिको प्रतिस्पर्धाका रूपमा नभई कांग्रेसको वैचारिक आधारलाई समयानुकूल बनाउने अभियानका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

तिवारी नेपाल विद्यार्थी संघको राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएका नेता हुन्। विद्यार्थी राजनीतिदेखि नै उनी कांग्रेस सभापति गगन थापासँग निकट रहेर राजनीतिक गतिविधिमा संलग्न हुँदै आएका छन्। विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको उनको यात्रा पछिल्लो समय पार्टीको वैचारिक बहस, अध्ययन, अनुसन्धान र लेखनसँग जोडिएको छ।
समाजवादी चिन्तक प्रदीप गिरिको लामो संगतले पनि तिवारीको राजनीतिक चिन्तन निर्माणमा प्रभाव पारेको देखिन्छ। गिरिसँगको संगतका क्रममा उनले लोकतान्त्रिक समाजवाद, कांग्रेसको वैचारिक आधार र समकालीन राजनीतिक विषयमा गहिरो अध्ययन गर्ने अवसर पाएका थिए। त्यसयता पनि तिवारी नियमित रूपमा लेखन, अध्ययन र राजनीतिक विश्लेषणमा सक्रिय छन्।

१४औँ महाधिवेशनमा खुला केन्द्रीय सदस्यतर्फ सबैभन्दा कान्छा उम्मेदवारका रूपमा चर्चामा आएका तिवारीले यसपटक भने महामन्त्रीमा दाबी गरेका छन्। पार्टीको कुनै प्रमुख औपचारिक जिम्मेवारीमा नरहेका अवस्थामा उनले महामन्त्रीजस्तो महत्वपूर्ण पदमा उम्मेदवारी घोषणा गर्नु नै उनको दाबीको फरक पक्ष बनेको छ। कांग्रेसमा अहिले महामन्त्री पदका लागि वर्तमान पदाधिकारीसहित लामो समयदेखि पार्टी संगठनमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका नेताहरू प्रतिस्पर्धामा छन्। यस्तो अवस्थामा तिवारीले आफूलाई संगठनात्मक पदको निरन्तरताभन्दा विचार, अध्ययन र नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्वका आधारमा प्रस्तुत गरेका छन्। यही कारण उनको उम्मेदवारीलाई कांग्रेसभित्र बदलावको खोजी गरिरहेका नेता तथा कार्यकर्ताले चासोका साथ हेरेका छन्।

तिवारीले कांग्रेसको वैचारिक संकटलाई आफ्नो उम्मेदवारीको एउटा प्रमुख आधार बनाएका छन्। उनका अनुसार कांग्रेसले विगतमा लोकतन्त्र र राजनीतिक परिवर्तनका लागि महत्वपूर्ण संघर्ष गरे पनि बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिअनुसार आफ्नो विचार र कार्यदिशाको नवीकरण गर्न आवश्यक छ। परम्पराको सम्मान गर्दै कांग्रेसको विचारलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउनु अहिलेको मुख्य आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ।

उनले कांग्रेसलाई नयाँ राजनीतिक चुनौती सामना गर्नसक्ने पार्टी बनाउन वैचारिक स्पष्टतासँगै संगठनात्मक पुनर्संरचना आवश्यक रहेको बताएका छन्। पार्टीलाई काठमाडौं र सहरकेन्द्रित राजनीतिक संरचनामा सीमित नराखी तल्लो तहदेखि दूरदराजका नागरिकसम्म जोड्नुपर्ने उनको धारणा छ। नयाँ पुस्तालाई कांग्रेसको विचार र लोकतान्त्रिक राजनीतिसँग जोड्न सके मात्रै पार्टीले बदलिँदो राजनीतिक वातावरणमा आफ्नो भूमिका प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्न सक्ने तिवारीको तर्क छ।

तिवारीको उम्मेदवारीले कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि चलिरहेको पुस्तान्तरणको बहसलाई नेतृत्वको औपचारिक प्रतिस्पर्धासँग जोडेको छ। पार्टीमा पुराना पुस्ताको अनुभवलाई निरन्तरता दिँदै नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा ल्याउने विषय महाधिवेशनको महत्वपूर्ण एजेन्डा बनेको अवस्थामा तिवारीले महामन्त्रीमा गरेको दाबी त्यसैको एउटा अभिव्यक्तिका रूपमा देखिएको छ।

विशेषगरी आफू अहिले कुनै पदमा नरहेको अवस्थामा महामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरेर तिवारीले कांग्रेसभित्र फरक राजनीतिक सन्देश दिन खोजेका छन्। पदमा रहेर नेतृत्वमा पुग्नेभन्दा पनि विचार र एजेन्डाका आधारमा नेतृत्वमा दाबी गर्न सकिने उनको प्रयासले पार्टीभित्र नयाँ पुस्ताको आकांक्षालाई प्रतिनिधित्व गरेको उनका समर्थकहरूको बुझाइ छ।
तिवारीको उम्मेदवारी घोषणापछि कांग्रेसभित्र रूपान्तरण र पुस्तान्तरणको पक्षमा रहेका नेता तथा कार्यकर्ताबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया आएको छ। उनीहरूले पार्टीको नेतृत्वमा नयाँ अनुहारसँगै नयाँ विचार, अध्ययनशीलता र समकालीन राजनीतिक चुनौती बुझ्ने क्षमता आवश्यक रहेको बताउँदै तिवारीको उम्मेदवारीलाई त्यस दिशाको प्रयासका रूपमा लिएका छन्।

गगन थापासँगको लामो राजनीतिक निकटता पनि तिवारीको उम्मेदवारीसँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। विद्यार्थी राजनीतिदेखि नै थापासँग सहकार्य गर्दै आएका तिवारीले कांग्रेसको वैचारिक बहसमा समेत उनको राजनीतिक धारसँग निकट रहेर काम गरेका छन्। तर अहिलेको उम्मेदवारीलाई उनले व्यक्तिगत सम्बन्धभन्दा कांग्रेसको विचार र संगठनात्मक रूपान्तरणको आवश्यकतासँग जोडेर प्रस्तुत गरेका छन्।

तिवारीले कांग्रेसको ऐतिहासिक विरासतलाई अस्वीकार गर्नेभन्दा त्यसलाई नयाँ समय र नयाँ पुस्ताको आवश्यकतासँग जोड्नुपर्ने धारणा अघि सारेका छन्। उनका अनुसार कांग्रेसको मूल विचारको संरक्षण त्यसलाई जस्ताको तस्तै दोहोर्‍याएर सम्भव हुँदैन, समयअनुकूल सिर्जनशील व्याख्या र नवीकरण आवश्यक हुन्छ।

उनको उम्मेदवारीमा वैचारिक पक्षसँगै संगठन निर्माणको विषय पनि जोडिएको छ। कांग्रेसलाई जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिएको संगठनका रूपमा पुनर्संरचना गर्नुपर्ने, पार्टीको तल्लो तहलाई सक्रिय बनाउने र नयाँ पुस्तालाई संगठन तथा नीतिनिर्माणमा अर्थपूर्ण भूमिका दिनुपर्ने विषय उनले अघि सारेका छन्।

यस अर्थमा तिवारीको महामन्त्रीमा उम्मेदवारीले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा अर्को प्रश्न पनि खडा गरेको छ—पुस्तान्तरण भनेको केवल नेतृत्वमा नयाँ अनुहारको प्रवेश हो वा पार्टीको विचार, संगठन र कार्यशैलीमा समेत परिवर्तन हो?

तिवारीले आफ्नो उम्मेदवारीमार्फत दोस्रो विकल्पमा जोड दिएका छन्। कांग्रेसको परम्परा र इतिहासलाई सम्मान गर्दै त्यसलाई नयाँ पुस्ताको अपेक्षा र समकालीन राजनीतिक परिस्थितिसँग जोड्ने उनको दाबी छ। महामन्त्री पदमा उनको उम्मेदवारीको अन्तिम राजनीतिक प्रभाव महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको निर्णयबाट तय हुनेछ। तर उम्मेदवारी घोषणासँगै कांग्रेसभित्र उठेको बहसले एउटा कुरा स्पष्ट पारेको छ—१५औँ महाधिवेशनमा नेतृत्व परिवर्तनसँगै कांग्रेसको विचार र संगठनलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्ने खोजी पनि समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेको छ। त्यही बहसको एउटा महत्वपूर्ण प्रतिनिधिका रूपमा शंकर तिवारीको उम्मेदवारीले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा नयाँ तरंग पैदा गरेको छ।